Cezarea - Nowy początek

 

GERMANIK  (15pne-19)                                             

Drachma (3,88g)   Cezarea    33/34 n.e.

RPC I 3623B.8, Sydenham, Caesarea 50-3

Awers: Głowa Germanika w prawo, GERMANICVS CAES TI AVGV COS II P M

Rewers: Głowa Boskiego Augusta w koronie radialnej w lewo, DIVVS AVGVSTVS

Proweniencja: Leu Numismatik, ex European collection, formed before 2005 

Kayseri to blisko 1,5 milionowe miasto w dzisiejszej, tureckiej Kapadocji. Jego najdawniejszą, znaną nam nazwą była Mazaka, stolica Królestwa Kapadocji, utworzonego po śmierci Aleksandra Wielkiego i rządzonego przez Ariaratesa I. Mazaka (podobno nazwana tak na cześć Mosocha wspomnianego w Biblii), została przemianowana na Euzebię pod Argaiosem przez Ariaratesa V Eusebesa Filopatora. Ta z kolei została zamieniona przez ostatniego władcę Kapadocji – Archelaosa I na Cezareę. Została tak nazwana na cześć Cezara Oktawiana Augusta, którego sojusznikiem i klientem był Archelaos. W 17 roku n.e. cesarz Tyberiusz postanowił wcielić Kapadocję, jako cesarską prowincję w granice rzymskiego Imperium. Nowe porządki administracyjne powierzył swojemu starszemu (adoptowanemu) synowi – Germanikowi, który miał zadbać o przywrócenie spokoju we wschodnich rubieżach cesarstwa, w szczególności Armenii.

Powyższa drachma doskonale obrazuje początki Kapadocji, jako rzymskiej prowincji. Na jej awersie znajdujemy znakomity portret Germanika, zaś rewers wypełnia portret ubóstwionego Oktawiana Augusta. Trudno dokładnie zadatować moment jej wybicia, powszechnie przyjmuje się 33/34 rok n.e., pozwolę się jednak nie zgodzić z tą datą emisji i zaproponować dwa alternatywne rozwiązania. Przyjrzyjmy się zatem bliżej postaciom przedstawionym na monecie.

Germanik, był synem Druzusa Starszego (brata Tyberiusza) i wnukiem wielkiego Marka Antoniusza, został adoptowany pod naciskiem Augusta przez Tyberiusza. Był jednym z najwspanialszych generałów rzymskich, uwielbianym przez legiony, widziano w nim doskonałego sukcesora rzymskiego tronu. Uznanie wojska i ludu rzymskiego zaskarbił sobie przede wszystkim udanymi kampaniami w Germanii, gdzie zadał poważne klęski plemionom barbarzyńskim i odzyskał utracone przez Warusa (w bitwie w Lesie Teutoburskim w 9 roku n.e.) sztandary legionowe. Po odbytym triumfie w Rzymie został oddelegowany przez Tyberiusza jako zwierzchnik wschodnich prowincji (praepositus Orienti) do zaprowadzenia tam porządku. Jednym z jego zadań była reorganizacja prowincji Kapadocji. Germanik miał być następcą Tyberiusza, ale zmarł z nieznanej przyczyny w Antiochii, dnia 10 października 19 roku n.e. Popularność jaką zdobył za życia pomogła jego synowi – Gajuszowi Cezarowi (Kaliguli) zasiąść na tronie po śmierci Tyberiusza.

Pierwszym przyjętym przeze mnie możliwym datowaniem monety byłby 18/19 rok n.e., czyli okres kiedy Germanik przebywał na wschodzie.  Na legendzie awersu czytamy: GERMANICVS CAES TI AVG (na tym typie zgubione F) COS II P M, a zatem GERMANIK CEZAR SYN TYBERIUSZA AUGUSTA, KONSUL PO RAZ DRUGI, NAJWYŻSZY KAPŁAN. To po swoim triumfalnym powrocie do Rzymu znad Renu, z odzyskanymi sztandarami legionowymi w roku 17 n.e., Germanik uzyskał pozwolenie objęcia konsulatu po raz drugi, tego samego roku został wysłany na wschód, żeby w 18 roku n.e. dotrzeć do Kapadocji i tam uporządkować sprawy nowo powstałej prowincji. Germanik był wówczas szykowany do objęcia schedy po Tyberiuszu, jako starszy brat Druzusa. Zatem emisja miałaby cel propagandowy. A dlaczego rewers zdobi wizerunek Boskiego Augusta? Odpowiedzi może być kilka. Po pierwsze to Augustowi zawdzięczał Germanik swoją błyskotliwą karierę i to on postawił Tyberiuszowi warunek przed usynowieniem go, aby Tyberiusz wcześniej usynowił Germanika. Tym sposobem Druzus zyskał starszego brata, co stawiało Germanika jako pierwszego w kolejce do objęcia rzymskiego tronu. To wnuczka Augusta, Agrypina Starsza, została żoną Germanika, co jeszcze mocniej zacieśniło ich więzy rodzinne. Po śmierci Augusta w 14 roku n.e., Tyberiusz ustanowił Sodales Augustales, kult ku czci Augusta i Liwii, którego kapłanem został Germanik. Był tak popularny wśród legionistów, że ci obwołali go cesarzem po śmierci Augusta, ten oczywiście odmówił, uznając za prawowitego następcę swojego przybranego ojca – Tyberiusza. Przed swoją wyprawą na wschód w 18 roku n.e. zatrzymał się w Akcjum, gdzie w miejscu pamiętnej bitwy przyjął urząd konsula i oddał cześć swojemu przybranemu dziadkowi – Augustowi i temu biologicznemu – Markowi Antoniuszowi. W końcu, czy na monecie nie powinien się znaleźć ten, który dał nową nazwę stolicy prowincji Kapadocji, zmieniając dawną Euzebię w Cezareę? Warto tu przypomnieć, że po przybyciu do Kapadocji, Germanik zastał tam jedynie monetę Tyberiusza bitą w języku greckim, a w dodatku z nie do końca czytelnym obrazem świętej góry Kapadoków. Czy jako posiadający władzę praepositus Orienti, nie miał prawa, za przyzwoleniem Rzymu i cesarza do emisji nowej, z łacińską legendą, w pełni już rzymskiej monety?

Drugą możliwością emisji tej drachmy jest okres panowania syna Germanika, Gajusza (37-41), znanego lepiej jako Kaligula. Znane są jego emisje pośmiertnych asów w imieniu i z wizerunkiem Germanika, a także denarów wybijanych, podobnie jak za Tyberiusza, w Lugdunum dedykowanych i upamiętniających Germanika, a także Boskiego Augusta. Za jego rządów wybito także tetradrachmę w Antiochii z wizerunkami Gajusza i Germanika, z legendą: ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΚΑΙΣΑΡ. Komemoratywną serię uzupełniają tetradrachmy z Gajuszem i jego matką – Agrypiną Starszą. Kaligula w sposób zdecydowany odcinał się od Tyberiusza, a za sprawą emisji swych monet kładł nacisk na pokrewieństwo z Oktawianem Augustem i przywoływał pamięć o kochanym przez Rzymian swoim ojcu Germaniku. Tyberiusz emitował monety z własnym wizerunkiem i Boskiego Augusta na rewersie; odpowiednio: drachmy w Cyrenajce i Krecie oraz tetradrachmy w Egipcie.  

Oba z tych wariantów emisji kapadockiej drachmy zdają się być znacznie bardziej logicznymi, choć bardziej prawdopodobnym wydaje mi się pośmiertna emisja za panowania Gajusza, z uwagi na podobne typy wybijane za jego czasów. Tak czy inaczej drachma ta pozostaje doskonałym wprowadzeniem historycznym do nowo powstałej prowincji Kapadocji.

Współczesny widok na Kayseri (Cezareę), w tle góra Argaios